85 жастағы Ерванд Ильинский – Қазақстан альпинизмінің аңызға айналған тұлғасы, тәжірибелі жаттықтырушы, тәлімгер, осы спорт түрін дамытуға 40 жылға жуық өмірін арнаған азамат. Бұл марапат – мықты қазақстандық альпинизм мектебін қалыптастырып, тұтас бір буын спортшыларды тәрбиелеген адамның көпжылдық еңбегін мойындаудың белгісі.
Онжылдықтарға созылған жол
Ерванд Ильинскийдің өмірі альпинизммен тығыз байланысты. Оның жалпы еңбек өтілі – 39 жыл, осы уақыттың бәрін ол спортты дамыту мен спортшыларды даярлауға арнады.
Оның мансабындағы маңызды кезең 1971 жылы басталды. Сол кезде Қазақ политехникалық институтының альпинизм секциясына үшінші разрядтағы спортшылар Қазбек Валиев пен Валерий Хрищатый келді. Түркістан әскери округінің командасы КСРО чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін, Ильинский ЦСКА-ға жаттықтырушы ретінде жұмысқа шақырылды.
Осы сәттен бастап оның ауқымды жаттықтырушылық қызметі басталып, нәтижесінде өңірдегі ең мықты альпинизм мектептерінің бірі қалыптасты.
Жылдар бойы Ерванд Ильинский:
● КСРО мен Қазақстанның 100-ден астам спорт шеберін,
● 40-қа жуық халықаралық дәрежедегі спорт шеберін,
● 25 еңбек сіңірген спорт шеберін дайындады.
Көптеген спортшылар үшін ол тек жаттықтырушы ғана емес, олардың әлеуетін ашып, әлемдік деңгейге шығуына көмектескен ұстаз болды.
Атақты альпинистердің тәлімгері
Ильинскийдің өмірбаянында жас таланттармен жұмыс істеу ерекше орын алады. 1993 жылы ол жас спортшы Денис Урубконың үлкен әлеуетін байқап, оны өз клубына шақырды. Кейін Урубко әлемдегі ең танымал альпинистердің біріне айналды.
2000 жылы оның жетекшілігіне Максут Жұмаев пен Василий Пивцов келді. Олар кейін қазақстандық биік тау альпинизмінің негізгі тұлғаларына айналды.
Дәл осы буыннан Ильинский ел тарихындағы ең ауқымды жобалардың бірін жүзеге асырған мықты ұлттық құраманы қалыптастырды.
Барлық сегіз мыңдықтарды бағындырған команда
Ерванд Ильинскийдің жетекшілігімен «Жер шарындағы барлық 14 сегіз мыңдыққа Қазақстан құрамасы» бағдарламасы жүзеге асырылды.
Бұл жоба 1991 жылдан 2010 жылға дейін, шамамен 20 жылға созылды. Нәтижесінде команда әлемде алғаш рет барлық 14 сегіз мыңдықты бағындырған ұлттық құрама атанды.
Бұл жетістік тек Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл әлемдік альпинизм үшін маңызды оқиға болды.
Ерванд Ильинскийдің өзі де тәжірибелі альпинист. 1990 жылы ол Эверест шыңына көтеріліп, 2007 жылы барлық құрлықтардың ең биік нүктелерін бағындырған альпинистерді біріктіретін «Жеті шың» халықаралық клубының Қазақстандағы алғашқы мүшесі болды.
Қазақстан альпинизмінің бүгіні қандай?
Ильинскийдің еңбегінің арқасында Қазақстандағы альпинизм халықаралық деңгейде танылып, тұрақты дамуға қол жеткізді.
Бұл спорт түрі бүгінде бірнеше бағытты қамтиды:
● тау шыңына шығу,
● мұзға өрмелеу,
● драйтулинг,
● скайранинг,
● техникалық және жартасты маршруттар.
1993-2025 жылдар аралығында Қазақстан құрамасы әлем чемпионаттарында 3 алтын, 1 күміс және 6 қола медаль жеңіп алды.
Соңғы ірі жетістіктердің бірі – 2025 жылғы әлем чемпионатында биіктік-техникалық класс бойынша жеңіс. Чемпиондар: Максим Тен, Леонид Крупа және Роман Шестернин.
Бүгінде альпинизм Алматы, Астана, Шығыс Қазақстан облысы, Шымкент, Солтүстік Қазақстан облысы, Қарағанды облысы және Жамбыл облысы өңірлерінде дамып келеді.
Спорт жүйесінде:
● 782 спортшы,
● 15 мыңнан астам әуесқой,
● 129 жаттықтырушы мен нұсқаушы бар.
Инфрақұрылым құрамына 8 альпинистік база мен 16 жаттығу полигоны кіреді.
Ұлттық құрамада:
● 29 негізгі құрам спортшысы,
● 15 жасөспірім,
● жастар резерві бар.
Дәуір символы
Ерванд Ильинский – Қазақстандағы заманауи альпинизм мектебінің негізін қалаушылардың бірі. Оның шәкірттері әлемнің ең күрделі шыңдарын бағындырып, халықаралық жарыстарда ел намысын қорғады.
«Қазақстанның Еңбек Ері» атағын алу – оның көпжылдық еңбегінің заңды әрі лайықты нәтижесі.
Бүгінде Ерванд Ильинскийдің есімі тек биік шыңдармен ғана емес, сонымен қатар Қазақстан спортының тұтас бір дәстүрімен байланысты.
