Фото: stan.kz
Саладағы қомақты табыс 2022 жылы тіркелген. Сол кезде құмар ойындарындағы қызмет көлемі – 553,7 млрд теңгеге дейін жетіп, бір жылдың ішінде 7,5 есеге артқан. 2023-2025 жылдары белгілі бір құбылмалылық байқалғанымен, нарық жыл сайын шамамен 470-480 млрд теңге деңгейінде тұрақтаған. Бұл он жыл бұрынғы көрсеткіштен 20 есе көп екені белгілі болып отыр.
finprom.kz зерттеуінше, соңғы жылдары нарық құрылымы да түбегейлі өзгерген. Бұрын негізгі рөлді орта және ірі операторлар атқарса, 2025 жылға қарай нарық көлемінің 82%-ын, яғни 388,3 млрд теңгені шағын кәсіпорындар қамтамасыз еткен. Ал 2019 жылы шағын кәсіпорындардың үлесі небәрі 11,5% немесе 1,5 млрд теңге ғана болған.
116 млн теңге мен ZEEKR көлігі тәркіленді: Алматыда құмар ойындарын ұйымдастырғандарға үкім шықты
Мәселенің ауқымы тек компаниялардың қаржылық есептерімен ғана емес, әлеуметтік статистикамен де айқындалады. Қаржы вице-министрі Ержан Біржановтың айтуынша, шамамен 700 мың Қазақстан азаматы тұрақты түрде бәс тігеді.
Сонымен қатар Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі құмар ойындарға белсенді қатысу екінші деңгейлі банктерден несие алу мүмкіндігіне әсер етуі мүмкін екенін атап өтті. Егер букмекерлік шоттарға тұрақты аударымдар байқалса, банк қарыз алушының қаржылық жүктемесін бағалау кезінде оны есепке алуы мүмкін.
Шетелдік компаниялар нарықтың айтарлықтай үлесін әлі де қамтып отыр. 2024 жылы олардың үлесіне – 296,2 млрд теңге тиесілі болды. 2025 жылы бұл көрсеткіш – 217,2 млрд теңгеге дейін азайғанымен, капитал халықаралық бәс тігу платформалары арқылы елден әлі де белсенді түрде шығып жатыр.
Ресми тіркелген 700 мың белсенді ойыншы мәселенің тек көзге көрінетін бөлігі ғана. Бұл – заңды, лицензиясы бар операторлармен жұмыс істейтін адамдар. Ал, шын мәнінде бәске бейім аудитория әлдеқайда кең. Салада заңды нарықпен қатар «көлеңкелі» сегмент те қарқынды өсіп келеді. Лицензиясы жоқ букмекерлік кеңселер мен шетелдік юрисдикцияларда тіркелген онлайн-казинолар Қазақстанның құқықтық кеңістігінен тыс жұмыс істейді және салық төлемейді, ойыншыларды қорғау талаптарын сақтамайды.
Олар қызметін блогер, инфлюенсерлер арқылы жарнамалайды. Жеке ұсыныс тасасына жасырылған құмар ойын жарнамасы Instagram, TikTok және Telegram платформалары арқылы миллиондаған қолданушыларды қамтып отыр. Мұндай формат оңай ақша табу иллюзиясын қалыптастырып, әсіресе 30 жасқа дейінгі жастарға қатты әсер етеді. Әлеуметтанушылардың дерегінше, ойынға тәуелді адамдардың басым бөлігі дәл осы жас санатына жатады.
Елімізде блогерлерге құмар ойындарды жарнамалауға заң жүзінде тыйым салынған, ал заң бұзушылар жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Алайда бұл шектеуді айналып өту оңай болып отыр. Мұндай жарнаманың негізгі бөлігі Ресей мен ТМД-ның басқа елдеріндегі блогерлер арқылы таралады, ал оларға Қазақстан заңнамасы жүрмейді. Олардың контентін қазақстандық аудитория еш кедергісіз тұтынады, ал лицензиясы жоқ платформалар жергілікті заңдардың ешқайсысын бұзбай-ақ жаңа ойыншыларға ие болады.
Жарнаманы қатаң реттеу, лицензиясы жоқ платформаларды бұғаттау және ойынға тәуелді адамдарға нақты қолдау көрсету сияқты кешенді шаралар қабылданбаса, 700 мың ойыншы деген көрсеткіш алдағы уақытта одан әрі өсе беруі мүмкін.
