Астана процесі – Елбасының бейбітшіл бастамаларының нәтижесі

Сирияда 2012 жылы басталған қантөгіс шиеленістен бергі уақытта Қазақстан бұл дағдарысты әскери қарудың күшімен емес, тек дипломатиялық жолмен ғана шешуге болатынын әлем жұртшылығына әлденеше рет жария еткен және бұл тұрғыда өз тарапынан нақты іс-шараларды қоса қолға алған-ды. Бұлай деуге толық негіз бар. Мәселен, 2012 жылы Президент Н.Назарбаев Сириядағы бүлікті бейбіт жолмен тоқтату үшін қарсылас тараптарды келіссөздерге шақырып, оларға Қазақстан жағынан барлық көмек көрсетілетінін мәлімдеген болатын. Айтса айтқандай-ақ, 2015 жылғы мамыр айында Қазақстан Сириядағы оппозиция өкілдерінің бірінші тобын қабылдап, дағдарысты дипломатиялық жолмен шешуге бағытталған келіс­сөз­дердің бірінші раундын өткізуге бастама­шы болса, сол жылы қазанда екінші раундының сәтті өтуіне де толық жағ­дай жасаған еді. Соңғы шарада қол жет­кен келісімдердің арқасында қоршауда қалған мыңдаған адамның босап шығуына мүмкіндік берген арнайы дәліз ашылған-ды. Әлем қауымдастығы, сонымен қа­тар, Қазақстанның өзге мәмілегершілік қыр­ларымен де жете таныс. Атап айт­қанда, Иран ядролық бағдарламасын бей­біт бағытқа бұру, сондай-ақ, Ресей мен Украина арасындағы кикілжіңді бәсең­дету, сол сияқты, белгілі оқиға­лармен байланысты Ресей мен Түр­кия арасында күрт өршіп кеткен саяси шие­леністердің түйінін шешіп, екі елді қай­та татуластыруға бағытталған салмақ­ты бітімгершілік саясаттың же­місті болуына да Қазақстанның үлкен үлес қосқаны әлі ұмытыла қойған жоқ. Енді міне, үстіміздегі жылдың 23 қаңтарында Ресей, Түркия және Иран тараптарының бастамашылығымен Астана Сириядағы соғыстың бейбіт жол­мен тоқтатылуына атсалысатын және бір халықаралық үнқатысу алаңы­на айналғалы тұр. Өйткені, Ресей пре­зи­денті Владимир Путин мен Түркия президенті Тайип Ердоған ортақ мәмі­леге келіп, Сирия басшылығы мен ондағы оппозиция өкілдерінің бас­тарын қайта қосып, Женевада үсті­міз­дегі жылы ақпан айында өтетін келіс­сөз­дердің алдында қарулы қақтығыс­тарды бейбіт жолмен шешуге үлес қосуы мүмкін және бір маңызды кез­десуді алдын ала өткізу үшін тағы да Астананы таңдап алды. Президент Назарбаев бұл бастамаға да жан-жақты қолдау көрсететінін бірден мәлімдеді. Бұл орайда ерекше атап өтетін мәселе мынау. Жоғарыда аталған үш мемлекеттің үшеуі де бұл келіссөздің сәтті өтуіне өте мүдделі. Себебі, Ресей мен Иран – о бастан-ақ Сирия президенті Башар Асадқа қолдау көрсетіп келген мемлекеттер. Алайда, аталмыш келіссөздің нақты орын алуына Ресей мен Түркия арасындағы қарым-қатынастардың қайта қалпына келуі негізгі себеп болып отырғаны күмәнсіз. Алайда, Астанада өтетін келіс­сөз­дерге Сириядағы оппозиция өкіл­дерінен кімдер қатысады деген сауалға біржақты жауап беру мүмкін емес. Өйткені, бүгінгі Сирияның әскери картасына жете мән берген адамның ондағы ашық қызыл түспен боялған президент Башар Асадтың бақылауындағы территориялармен қатар, қара түспен де, сары түспен де, жасылмен де, көк­пен де, тіпті өзге түстермен де боял­ған лаңкестік топтардың уысын­дағы территориялардың бар екенін бай­қамауы мүмкін емес. Сосын лаң­кестердің арасында етек алған алауыздық, әсіресе,  Түркия мен Ресей арасындағы қарым-қатынастардың қайта жандана бастаған сәтіне дөп келгені де шындық. Енді Астанада өтетін келіссөздердің нәтижесі қандай болады деген мәселеге келер болсақ, біріншіден, ашық ақпарат көздерінен көріп отырғанымыздай, Башар Асадтың қарсыластары өткен айда Алеппода жеңіліс тапқаннан бері олардың арасындағы алауыздық пен жікке бөлінушілік бұрынғыдан бетер өршіп кеткен. Сондықтан олардың басы енді қайта біріге алмайды және осы уақытқа дейін өздері иелік етіп келген территорияларды бұдан былай олар қорғай да алмайды. Оның үстіне, қаңтардың жиырмасында  АҚШ билігін қолға алған президент Дональд Трамп өзінің 16 минуттық қысқа да нұсқа ресми сөзінде әлемдік терроризммен түбегейлі күресетінін және оларға Америка тарапынан бұдан былай ешбір көмек берілмейтінін ашық мәлімдеді. Бұл мәлімдеменің Сириядағы жалдамалы лаңкестерге үлкен соққы болып тигені күмән тудырмаса керек.  Сондықтан, халықаралық сарапшылардың пікірінше, Астанаға Сирия өкіметінің өкілдерімен келіссөз жүргізуге Асад билігімен соғысып жүрген «Еркін Сирия армиясы» деп аталатын қарулы топпен байланысы бар ұстамды оппозиция өкілдерінің басым көпшілігі келеді деп күтілуде. Сонымен қатар, Сириядан келіссөздерге қатысатын оппозиция өкілдері Астанада саяси мәселелердің талқыланбауын қатаң талап етіп, басты назарды  Сирия аумағында бүкіл соғыс өртін тоқтатуға  аудару қажеттігін өтініп, олай болмаған жағдайда келіссөздерге қатыса алмай қалған өзге саяси күштердің мүдделеріне нұқсан келетінін көлденең тартып отыр. Бұдан сәл ғана бұрын белгілі болғанындай, Ресей АҚШ-тың жаңа билігінің өкілдерін Астана процесіне қатысуға шақырған еді. Бүгін бұл шараға АҚШ-тың Қазақстандағы елшісі қатысады. Қалай болғанда да, Астана келіс­сөздерінің басты мақсаты Сириядағы алапат соғыс өрті мен гуманитарлық апатты біржолата тоқтатуға бағытталған Женевада алдағы уақытта өтетін шешуші келіссөздердің алғышарттарын жасау болып табылады. Ендеше, барлық тараптар мүдделі болып отырған бұл келіссөздердің Астанада өтетінін жақсы нышанға балап, оның табысты болуын тілейік, ағайын. Әділ АХМЕТОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері