Қазақстандағы конституциялық реформа өзгерістерді дайындаудың инклюзивті тетіктерінің және реформаларды ашық қоғамдық талқылауды қамтамасыз ететін құқықтық-нормативтік базаның маңыздылығын көрсетеді.
Өзінің мұндай пікірін Салық және инвестициялар жөніндегі халықаралық орталықтың Энергетика, өсім және қауіпсіздік бағдарламасы директорының орынбасары Уэсли Александр Хилл (АҚШ) Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырған «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сарапшылардың дөңгелек үстелінде білдірді.
Сарапшының айтуынша, конституциялық реформалар әрқашан халықаралық сарапшылар қауымдастығының назарын аударады, өйткені олар мемлекеттік басқару құрылымы, өкілеттіктерді бөлу және мемлекет пен қоғам арасындағы өзара іс-қимылдың іргелі мәселелерін қамтиды.
Хилл халықаралық тәжірибеде конституциялық өзгерістер үдерісі бірнеше негізгі критерий бойынша бағаланатынын атап өтті. Олардың қатарында реформаны дайындау үдерісінің инклюзивтілігі, референдум өткізуге арналған құқықтық база, медиа орта және реформалардың жалпы институционалдық контексті бар.
Оның айтуынша, инклюзивтілік реформаны дайындауға тек мемлекеттік институттардың ғана емес, сонымен қатар сарапшылардың, азаматтық қоғам өкілдерінің және азаматтардың қатысуын білдіреді.
Сарапшының айтуынша, Қазақстанда бұл тәсіл Конституциялық комиссия құру арқылы жүзеге асырылды. Оның құрамына парламент өкілдері, мемлекеттік органдар, академиялық қауымдастық және азаматтық қоғам кірді.
Өзінің мұндай пікірін Салық және инвестициялар жөніндегі халықаралық орталықтың Энергетика, өсім және қауіпсіздік бағдарламасы директорының орынбасары Уэсли Александр Хилл (АҚШ) Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырған «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сарапшылардың дөңгелек үстелінде білдірді.
Сарапшының айтуынша, конституциялық реформалар әрқашан халықаралық сарапшылар қауымдастығының назарын аударады, өйткені олар мемлекеттік басқару құрылымы, өкілеттіктерді бөлу және мемлекет пен қоғам арасындағы өзара іс-қимылдың іргелі мәселелерін қамтиды.
Хилл халықаралық тәжірибеде конституциялық өзгерістер үдерісі бірнеше негізгі критерий бойынша бағаланатынын атап өтті. Олардың қатарында реформаны дайындау үдерісінің инклюзивтілігі, референдум өткізуге арналған құқықтық база, медиа орта және реформалардың жалпы институционалдық контексті бар.
Оның айтуынша, инклюзивтілік реформаны дайындауға тек мемлекеттік институттардың ғана емес, сонымен қатар сарапшылардың, азаматтық қоғам өкілдерінің және азаматтардың қатысуын білдіреді.
Сарапшының айтуынша, Қазақстанда бұл тәсіл Конституциялық комиссия құру арқылы жүзеге асырылды. Оның құрамына парламент өкілдері, мемлекеттік органдар, академиялық қауымдастық және азаматтық қоғам кірді.
Андрей Казанцев: Жаңа Конституция – 2019 жылдан бері жүргізіліп келе жатқан саяси өзгерістердің нәтижесі
Сонымен қатар, азаматтардың қатысуын қамтамасыз етуде цифрлық платформаларды пайдалану маңызды рөл атқарды. eGov және e-Otinish жүйелері арқылы азаматтар Конституция жобасы бойынша ұсыныстар мен пікірлер жолдай алды. Нәтижесінде комиссияға 12 мыңнан астам ұсыныс түсті, бұл реформаны талқылауға қоғамның кеңінен қатысуына мүмкіндік берді.
Сарапшы сондай-ақ Қазақстандағы конституциялық реформаны талқылау дамыған медиа орта мен цифрлық коммуникацияларды белсенді пайдалану жағдайында өткеніне назар аударды. 2025 жылға қарай елде 5 мыңнан астам бұқаралық ақпарат құралы тіркеліп, интернетке қолжетімділік деңгейі халықтың 93 пайызынан асты, бұл қоғамдық талқылауға кең мүмкіндік жасады.
Сонымен қатар, азаматтардың қатысуын қамтамасыз етуде цифрлық платформаларды пайдалану маңызды рөл атқарды. eGov және e-Otinish жүйелері арқылы азаматтар Конституция жобасы бойынша ұсыныстар мен пікірлер жолдай алды. Нәтижесінде комиссияға 12 мыңнан астам ұсыныс түсті, бұл реформаны талқылауға қоғамның кеңінен қатысуына мүмкіндік берді.
Сарапшы сондай-ақ Қазақстандағы конституциялық реформаны талқылау дамыған медиа орта мен цифрлық коммуникацияларды белсенді пайдалану жағдайында өткеніне назар аударды. 2025 жылға қарай елде 5 мыңнан астам бұқаралық ақпарат құралы тіркеліп, интернетке қолжетімділік деңгейі халықтың 93 пайызынан асты, бұл қоғамдық талқылауға кең мүмкіндік жасады.
Қорытындылай келе, Хилл конституциялық референдумдардың мемлекеттің институционалдық негіздерін қалыптастырудағы қоғамдық қатысудың маңызды тетігі екенін атап өтті.
Оның пікірінше, 2026 жылдың 15 наурызы күні Қазақстанда өткен жаңа Конституция бойынша референдум көпжылдық институционалдық реформалардың шарықтау шегіне айналып, азаматтарға мемлекеттік басқарудың болашақ архитектурасы бойынша өз ұстанымдарын тікелей білдіруге мүмкіндік беру арқылы реформалардың демократиялық легитимдігін күшейтті.
Оның пікірінше, 2026 жылдың 15 наурызы күні Қазақстанда өткен жаңа Конституция бойынша референдум көпжылдық институционалдық реформалардың шарықтау шегіне айналып, азаматтарға мемлекеттік басқарудың болашақ архитектурасы бойынша өз ұстанымдарын тікелей білдіруге мүмкіндік беру арқылы реформалардың демократиялық легитимдігін күшейтті.
