Жүгері егу туралы бастама былтырғы жазда өңір делегациясының Жетісу облысындағы Жаркент қаласына жасаған жұмыс сапарынан басталған еді. Сол сапарда қызылордалықтар «Жаркент крахмал-сірне зауыты» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің өндірістік алаңдарымен танысып, жылына 200 мың тоннаға дейін жүгері өңдеуге қауқары жететін өндіріс орнынан крахмал, сірне, глютен және мал азығына қажетті өнімдер шығарылатынын көрді. Бұл өнімдер ішкі нарықтан бөлек, Қытай, Орталық Азия, ТМД елдеріне экспортталады.
Сол сапарда Сырдан барған топ өкілдері зауыт басшыларымен өндірістік қуаттылық, шикізатпен қамтамасыз ету, экспорттық бағыттар және экологиялық қауіпсіздік мәселелерін жан-жақты талқылады. Еліміздегі жүгеріні терең өңдейтін ірі кәсіпорындардың бірі саналатын зауыттағы кездесуде өңдеу өнеркәсібін дамытуда мұндай кәсіпорындардың тәжірибесі ерекше маңызды екені аталып өтіп, Сыр өңіріндегі ауыл шаруашылығы саласын дамытуға бағытталған жоспарлар туралы сөз болды. Осыдан кейін облыста 40 млрд теңгеге Қызылорда крахмал-сірне зауыты жобасы қолға алынды.
Осы саладағы ел үміт күтіп отырған ірі бастаманың бірі – жүгеріні терең өндейтін Қызылорда крахмал-сірне зауыты жобасы. 2025–2029 жылдар аралығында жүзеге асуға тиіс жоба екі кезеңге бөлінген. Әуелі тәулігіне 1 200 тонна жүгері дәнін кептіретін кешен, 30 мың тонналық сақтау қоймасы, кейін жүгеріні терең өңдейтін зауыт салынады. Зауытқа 35 гектар жер телімі табысталып, 10 мың гектарға жүгері егуге шаруалармен келісім жасалды. Одан бөлек, швейцариялық «Харвест Груп» компаниясымен бірлесіп, 21 мың гектарға техникалық қарасора, жүгері, соя өсіретін агроиндустриялық кластер құру жоспарланып отыр.
Жоба аясында 600 млн теңгеге Германиядан әкелінген дренажды құбырлар мен арнайы соқа, Испаниядан жеткізілген жаңбырлатып суару жабдығы үмітті ақтады. Жаңа технологиялар суды тиімді пайдаланып, өнімділікті арттыруға ықпал етіп келеді.
Осылайша, Сыр аграршылары жаңа бір бастаманы қолға алды. Осы бағыттағы жұмыс қарқыны өңірде жүгерінің жайқалып тұратын күні алыс еместігін аңғартады.
Швейцарияның «Харвест Груп» компаниясымен бірлескен бастаманың болашағына сенім көп. Облыстық ауыл шаруашылығы мен жер қатынастары басқармасының дерегінше, құны 51 млрд теңгеге техникалық қарасора, жүгері мен соя өсірілетін жоба аясында 21 мың гектарға агроиндустриялық кластер құру жоспарланған. Қазір көктемгі егіске жер телімін дайындау жұмыстары жүргізіліп жатыр.
Жалпы, кейінгі жылдар бедерінде Сырдағы су тапшылығы дария жағалауындағы елді елеңдетіп-ақ тұр. Әсіресе несібесін жерден терген егіншілер әр егіс маусымынан әупіріммен әзер шығады. Егілетін күріш көлемі жыл сайын кемігенімен өңірдің өзен суынан алар үлесі көбейіп тұрған жоқ. Ауыл шаруашылығы құрылымдары өкілдерінен жасақталған делегация еліміздің өзге өңірлері мен шет мемлекеттерге сапарлап, ондағы су үнемдеу, суды мейлінше аз қажет ететін өнімдер егу технологиясымен танысып келді.
Мемлекет басшысының «Суды үнемдейтін озық технологияларды қолдану арқылы егістік алқаптарын жыл сайын 150 мың гектарға дейін кеңейту» туралы тапсырмасына сәйкес Сырда Түркияның «Ardent Plastik» компаниясымен бірлесіп, су үнемдеу технологияларын өндіретін зауыт ашу да жоспарланып отыр.
Тамшылатып суару жүйелеріне арналған құбырлар шығаратын компания өкілдері Қызылордада жобаның маңыздылығы мен тиімділігін таныстыратын кездесу ұйымдастырды. Спринклерлік қондырғылар, тамшылатып суару құбырлары мен пластикалық құбырлар өндіретін жобаға жұмсалатын инвестиция көлемі 30,6 млрд теңге болады деп жоспарланып отыр.
Былтырғы су тапшылығы кезінде Президент тапсырмасымен өңірге Үкімет делегациясы арнайы келіп, шаруалардың жағдайымен, егістің жай-күйімен танысқан болатын. Төтенше жағдайлар министрлігі еліміздің барлық өңірінен 139 қызметкерден құралған жеке құрамды жеткізіп, екі ай бойы шаруалардың игілігі үшін ауқымды жұмыс атқарды. Үкімет резервінен 53 насос қондырғысын алуға қажетті қаржы бөлініп, осының арқасында егінді шығынсыз жинап алуға мүмкіндік туды.
Өңірде су ресурстарын неғұрлым тиімді пайдалану, су шығынын азайту үшін егістікке жаңа технологиялар енгізіліп келеді. Былтыр диқандар күріш алқаптарының 60 мың гектарын лазермен тегістеп, суды үнемдеп, өнімділікті арттырды. Су үнемдеу технологияларын пайдалану көлемі 8 100 гектарға жетті. Шиелі, Қазалы, Арал аудандарында шетелдік компаниялардың қатысуымен су үнемдеу технологияларын қолданып жүгері, жоңышқа егуге бағытталған 3 ірі жоба қолға алынған. Бұл бағыттағы жұмыс тоқтамайды. Өйткені Мемлекет басшысы суды көп қажет ететін дақылдар егісін оңтайландырып, оның орнына ылғалға төзімді, өнімділігі жоғары, сұранысқа ие жүгері, майлы дақылдар көлемін арттыруды тапсырып отыр.
Осыған байланысты облыстық ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасы, «Қазсушар» РМК Қызылорда филиалы, Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану жөніндегі Арал – Сырдария бассейндік су инспекциясы өкілдері былтырғы егін науқаны аяқтала салысымен аудандарда егістікті тұрақты суармалы сумен қамтамасыз ету үшін су үнемдеу технологияларын енгізу жөнінде кездесулер өткізе бастады.
Су тапшылығына байланысты егіс алқаптарын әртараптандыруды күшейтіп, күріш көлемін оңтайландыру, оның орнына жүгері, мақсары, басқа да суды аз қажет ететін дақылдарды егуді ұлғайту, ауыл шаруашылығы техникалары мен насос қондырғыларының дайындық деңгейін арттыру мәселесіне арналған жиындарда шаруашылық басшылары айтқан ұсыныс-пікірлер де ескерусіз қалған жоқ.
Қызылорда
