Полиция неге пәрменсіз?!
2016 жылы ақпанның 22-сінен 23-іне қараған түні Батыс Қазақстан облысының Ақжайық ауданындағы Атамекен ауылының тұрғыны Жәнібек Әбілпейісовтің қорасына белгісіз біреулер түсіп, желіндеп тұрған сиырын ұрлап кеткен. Ұрылар малды ауыл сыртындағы сайға апарып сойыпты. Орнына басы мен ішек-қарнын, бірер күнде өмірге келгелі тұрған бұзауын ғана қалдырып кеткен. «Осыдан 5-6 жыл бұрын біздің 100 үйлі шағын ауылдан 36 бас ірі қара бойдақ мал жоғалды. Ол кезде ең көп шығынданған мен едім. Үш буаз сиырым мен 4 жасар нән өгізім жоқ болып кетті. Таппадық», дейді мал иесі...
2016 жылы қарашаның 4-іне қараған түні Сырым ауданының Бұлдырты ауылдық округінде асыл тұқымды ірі қара өсірумен айналысатын «Жазықбай» шаруа қожалығынан 17 бас мал жоқ болып шыққан. Бәрі де республикалық палатаға тіркелген, ақ бас асыл тұқымды ірі қара. Ішінде элиталы, текті бұқа бар. Қожалық иесі Ермек Бекайдаров 2-3 күн бойы малын өзі іздеп, таба алмайды. Бір қызығы, мал жоғалтқандар аудандық ішкі істер бөліміне хабарласса, онда кезекшілікте отырған Нұрым Байырғалиев деген қызметкер: «Далада жүрген малдың жоғалғандығына байланысты арызыңызды қабылдамаймыз, қабылдасақ, малды бақпаған өзіңізге айып саламыз», депті...
Арада 9 күн өткенде, 13 қарашаға қараған түні дәл осы ауылдан «Көкөріс» шаруа қожалығының жетекшісі Нұрбек Жалмұханбетовтің 14 бас ірі қарасы тағы да жоқ болып шыққан. Кеше кеште ғана түгендеп, ауыл іргесіне әкеліп иірген мал. «Бұған дейін жыл сайын бір-екі бас міндетті түрде ұрланып келді. Олар табылған жоқ. Бұл жолы ұры аранын кең ашыпты», дейді шаршаған шаруа...
Департаменттегі жиын
Жақында Батыс Қазақстан облыстық Ішкі істер департаментінде консультативтік-кеңесші органның кезектен тыс отырысы болып, бір ғана мәселе – облыстағы мал ұрлығы тақырыбы талқыланды.
− 2016 жылы облыста 568 мал ұрлығы тіркелді. 2242 бас мал ұрланып, олардың 1861-і (83%) табылып, иелеріне қайтарылды. Мал ұрлаған 220 қылмыскер құрықталды. Биылғы жылдың екі айында 66 мал ұрлығы тіркеліп, олардың ашылуы 67,2%-ды құрап отыр. Бұл қылмыстарды ашу бағытында атқарылып жатқан іс-шаралар баршылық, бірақ жеткіліксіз деп есептеймін. Бұған дәлел, бұқаралық ақпарат құралдарындағы мақалалар, менің қабылдауымда болған азаматтардың арыз-өтініштері, − дейді БҚО ІІД-нің басшысы, полиция генерал-майоры Мақсұтхан Әбіләзімов.
Дегенмен, тәртіп сақшылары мал ұрлығына ең алдымен мал иелерінің өздерін кінәлауға бейім. Жергілікті полиция қызметінің басшысы полковник Манарбек Ғабдуллин мал ұрлығына жол беретін фактілердің қатарына ауылдық жерде малдың бағылмай, қараусыз жайылымға жіберілуін, мал иелерінің малы жоғалғаннан кейін алдымен өз күшімен іздестіруге әрекет етіп, еш нәтиже болмағаннан кейін, араға 1-2 ай салып ішкі істер органдарына арыз жазуын, жекеменшік және ұжымдық малдың мемлекеттік тіркеуден өтпей, ен-таңбасыз, сырғасыз жүруін қосады. Сондай-ақ, ұрылардың лайықты жазаланбауы – Қылмыстық кодекске енгізілген жеңілдіктер, яғни Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 175-бабының 1 және 2-бөлімдері негізінде қозғалған қылмыстық істер бойынша айыпталушыларды «қамауға» алмай, «қол хатпен» босатып, нәтижесінде шартты түрде сотталуы немесе жәбірленушімен татуласуына байланысты қылмыстық істің қысқартылуы да жиі кездесетін жайт.
− Мысалы, кейбір ауданда мал ұрлап, бірнеше мәрте ұсталған «күдіктілер» қамауға алынбай отыр. Республика аумағындағы ауыл тұрғындарының негізгі күнкөріс көзі – мал шаруашылығы екендігін ескере отырып, ұрлықтың осы түрін ауыр санаттағы қылмыстар қатарына жатқызып, жазасын қатаңдатса деген ұсынысымыз бар, − дейді М.Ғабдуллин.
Мал ұрлығы – ұйымдасқа
н қылмысАқ-адал малын жоғалтып, сарсаңға түскен ауыл тұрғындары дәл осылай ойлайды. Өйткені, бұған әбден көздері жеткен.
Жоғарыда 17 бас малын жоғалтқан «Жазықбай» шаруа қожалығының жетекшісі Ермек Бекайдаров ұры алыстан келмегенін сезген. Өйткені, өз ауылының, Бұлдыртының баласы, 1986 жылы туған Армат Әлиев бұрын да қой, сиыр, жылқы ұрлағаны үшін талай рет ұсталып, тергелген, бірақ ешқашан сотталмай, құтылып кетіп отырған. «Сотталмайтын себебі, бұл жігітті қорғап отыратын дөкейлер бар сияқты. Әйтпесе, бір емес, екі емес, ылғи қалай құтылып кете береді?» − дейді Ермек Бекайдаров.
Шынында да, 17 бас ірі қараны жым-жылас жоқ қылып жіберу оңай емес қой. Бұлдырты – республикалық маңызы бар Орал − Ақтөбе автожолының бойында тұрған ауыл. Күре жолдың бойында күндіз-түні жол-күзет қызметінің шолғыншы полицейлері жүреді. Мал тиеген көлікті міндетті түрде тоқтатып, құжатын тексеру – олардың бұлжымас борышы. Сырым аудандық ішкі істер бөлімінде осындай төрт экипаж бар екен.
Бұлдыртыдағы алғашқы ұрлықтан арада тоғыз күн өткенде Нұрбек Жалмұханбетовтің де 14 сиыры бір түнде жоқ болды дедік қой. Кейін анықталғандай, ұрылар малды Орал қаласының іргесіндегі Чувашка деген ауылға жеткізген. Одан әрі Трекин ауылындағы ет комбинатының қасапханасына тапсырған. Бір қызығы, сол жерде бақылау камерасына түсіп қалыпты. Қасапханаға мал тапсырған «мал иесінің» талап етілетін құжаттары түгел болыпты.
Ал Бұлдыртыдан ұрланған«Жазықбай» шаруа қожалығының 13 бас сиыры арада бірнеше күн өткенде Бөкей ордасы ауданының Ұялы ауылынан бір-ақ шыққан. Ара қашықтық 500 шақырымға жуық. Ұрлық малды ұялылық «Нұрай» шаруа қожалығының жетекшісі Марат Еркінғалиев Орал қаласынан, Махамбет Заев дегеннен сатып алған. Оның да құжаттары түгел болыпты...
Мал ашуы – жан ашуы
Батыс Қазақстан облыстық Ішкі істер департаментінің мәліметі бойынша, өңірде 2015 жылмен салыстырғанда 2016 жылы мал ұрлығы17,4%-ға (688-ден 568-ге) азайған.
Дегенмен, жергілікті басылымдарға, «Егемен Қазақстан» газетінің өңірлік өкіліне малын ұрлатқан ауыл тұрғындары соңғы кездері жиі хабарласады. Батыс Қазақстан облыстық «Орал өңірі» газеті бас редакторының орынбасары Есенжол Қыстаубаев ағамыздың алдында облыстағы мал ұрлығы оқиғаларына байланысты арыз-шағымдар мен құжаттар бірнеше папка болып жиналып қалған. Осы тақырыпта газетте жарияланған сериялы мақалалар мал ұрлығы елдің ең бір өзекті мәселесі екенін көрсетті.
Бүгінде біз қаратөбелік Жалғас Тінәлиевтің, тағы басқа да бірнеше оқырманымыздың шағымы бойынша журналистік зерттеу жүргізудеміз. Әділін айту керек, БҚО ІІД-нің басшысы Мақсұтхан Әбіләзімов бұл мәселеге бірден сергек қарап, тексеру жүргізіпті. Сырым ауданының Бұлдырты ауылдық округінің орталығында аудандық ішкі істер бөлімінің бастығы, полиция подполковнигі Арман Әлмұханов шаруалармен арнайы кездескен. Көптеген мәселе талқыланған.
Бір қуанарлығы, Ермек Бекайдаров пен Нұрбек Жалмұханбетовтің малын ұрлады деген күдіктілер анықталған. Нақты айтқанда, 8 азамат жауапкершілікке тартылып жатыр екен. Қылмыскерлердің әрекет ету аймағы негізінен Ақжайық, Сырым, Теректі және Тасқала аудандары көрінеді. Қазір бұл азаматтардың үстінен қылмыстың 11 фактісі бойынша тергеу жүргізілуде екен. Мал ұрлығына қатысты тергеу-тексеру жұмыстарымен М.Әбіләзімовтің бұйрығымен арнайы құрылған 14 адамнан тұратын тергеу тобы айналысуда көрінеді.
– Біз соңғы бір жыл ішінде мал ұрлығын жасаған 34 топқа қатысы бар 220 қылмыскерді құрықтадық, – дейді жергілікті полиция бастығы Манарбек Ғабдуллин.
Қазбек Құттымұратұлы,
«Егемен Қазақстан»
Батыс Қазақстан облысы
