Коллаждарды жасаған – Қонысбай ШЕЖІМБАЙ, «EQ»
Жапон әдебиетінің әйдік қаламгері Юкио Мисиманың «Алтын ғибадатхана» атты романының соңғы бетін қимастықпен жапқанда қазіргі қазақ қоғамындағы жаға ұстатарлық резонансты оқиғалар туралы ғалам назарын аударар небір туындылар жазуға болатынына көзіміз жетті. Сөйтті де, «осындай рухани құлдырауымыздың себеп-салдарына қаламгерлеріміз неге тереңінен үңілмейді?» деген сұрақ көмейімізге кептелді. Басты кейіпкер Мидзогути «Алтын ғибадатхананы» өртеп жібергені сынды біз де обал-сауап ұғымын жерлеп, ұлттың «ұят болады» деген құдіретті екі ауыз сөзін отқа тастағанымызды, соның салдарынан санадағы құдайлық сенім өліп, қатыгезденіп кеткенімізді сездік.
Әрине, 1950 жылы Жапонияның Киото қаласындағы ғибадатхананың өртенуі мен бүгінгі таным-түсінігіміздегі қасиетті ұғымдардың құнсыздануын бір-біріне қабыстыра қиыстыру қисынға келмес. Десе де, будда дінін берік ұстанған жас жігіттің күнә істемек болғанда алтынмен апталып, күміспен қапталған Алтын ғибадатхананың көлге шағылысқан бейнесі көз алдына келе қоятыны, осы бір мінәжат орнына деген шексіз махаббаты арам ойларына тұсау салатыны, ақырында сол қасиетті ордада шәкірт болып жүріп, қиялдағы пәк дүниенің ластығына көзі жетіп, ішкі сезімінің күйрегені оқырманды әрі-сәрі күйге түсіреді. Бір кездері «ұят боладымен» өскен біз де романның басты кейіпкері сынды обал-сауапты жыраққа қалдырып, қарапайым қағидаларды қиратқанбыз. Сол себепті де тар құрсағын кеңітіп, тас емшегін жібіткен шақалағын көпқабатты үйдің терезесінен лақтырып, ақырында өзі де секіріп жан тапсырған ананың зарын естімейміз. Естісек те, селт етпейміз.
Иә, сырт көзбен қарасаңыз, тілінде мүкісі бар, айналасынан ылғи да жәбір көрген кекеш Мидзогутидің бүкіл жапон ұлтының рухани ордасы саналатын жәдігерді өртеп тастағаны – қылмыс. Бірақ жазушы Юкио Мисима осы бір қылмыстың астарына өзгеше дүрбімен көз қадап, балаң жігіттің басынан өткен тағдыр арқылы адамның сан қатпарлы ішіне үңіліп, рухани дағдарыстың мәнін ашады.
Анасы үйге келген қонақпен зина жасап, әкесінің көзіне шөп салатыны, осының бәрін білетін әкесінің шарасыз үнсіздігі, тіпті дін жолында жүргендердің де күнәға белшелеп бататыны, мұның сыртында ғибадатханадағы дінбасылар жанын әрең бағып жүрген қарапайым халықтың садақасына күн көретіні сынды жайттарды оқи отырып, қатыгездік пен қиратуға деген құштарлықтың қайдан пайда болатынын, ұлылық пен дәрменсіздік қатар өмір сүре алмайтынын аңғарасыз.
Мидзогути сынды қоғамнан өзіне лайықты орын таба алмаған, бала кезден түрлі психологиялық қысым көріп өскен жаралы жандардың бүгін де аз емесін ойлайсыз. Сөйтесіз де, олардың әрқайсысы түбі өздерінің «Алтын ғибадатханасын» өртейтінін, бұл өртеудің қасіреті қаншалықты зіл батпан қайғы әкелерін іштей мойындайсыз.
Осы орайда, бір мысал ойға оралады. Ертеректе мектепте бірге оқыған жолдас бала болды. «Жуас ағаш құртқа, жуас адам жұртқа жем» дегендей, әлгі баланы әркім бір жүндеп, күлкі ететін. Бала кезде бірге ойнап, бірге жүрдік. Қанша қысастық көрсе де қой аузынан шөп алмас томаға-тұйық жігіттің ер тоқымын бауырына алып тулағанын көрмеппіз. Әке-шешесі өмірден ерте қайтып, бізден бұрын үйленді. Бірді-екілі балалы болғаннан кейін әйелін оқытпақ болып, өсімге ақша алған. Ол қаржы күн санап өсіп, әлгіні қайтарарлық қауқары болмай тығырыққа тірелген. Ақыры өсімқорлар момын жігіттің баспанасына көз тігеді. Марқұм әке-шешеден қалған қара шаңырақты көлденең көк аттыға бергісі келмей, ақыры «үйді өртейін де, өзім де өле қалайын» деген шешімге келеді. Қонақ бөлмесінің қақ ортасына отындыққа жарайды деген жүк мүкәмалының бәрін үйіп, от қояды. От тұтана салысымен, шатырға шығып, өзіне қол жұмсайды... Болды, бітті... Бұл қу дүние енді ешкімге жоқ. Бұл момынның ғана ойы болатын. Пластик терезе ішке ауа жібермейді, тұтатқан от жалындап барып, сөніп қалған. Сөйтіп, үй орнында қалып, тек есіл жан көкке ұшып кетті...
«Алтын ғибадатхананы» оқып отырғанда өз үйін өртеп, жан қимақ болған сол жігіттің жайы ойымыздан шықпай қойды. Оны мазалаған түйткілді мәселесінің бәрі өсімқорларға тіреліп тұрмағанын, ол да дәл Мидзогути сынды бала кезден түрлі буллинг көріп, соның салдарынан өмірінің соңын қайғымен түйіндегенін іштей түйсіндік.
