Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанды заманауи цифрлық мемлекетке айналдыру міндетін стратегиялық басымдық ретінде айқындап келеді. Президенттің айтуынша, жасанды интеллект, бірыңғай мемлекеттік деректер жүйесі, цифрлық теңге және киберқауіпсіздік − елдің жаңа экономикалық моделінің негізгі тіректеріне айналуға тиіс. Осы бағыттағы бастамалардың маңызы, Қазақстанның IT-секторының әлеуеті және елдің «цифрлық хаб» ретіндегі мүмкіндіктері туралы С. Аманжолов атындағы ШҚУ-дың экономика және цифрландыру жөніндегі проректоры Ерқат Биғалиұлы Мұқажанов пікір білдірді.
− Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан жасанды интеллектіні дамытуды негізгі стратегиялық бағыттардың бірі ретінде қарастыратынын атап өтті. Президент белгілеген мақсатқа − Қазақстанды заманауи цифрлық мемлекетке айналдыруға жету үшін республика қандай қадамдар жасап жатыр?
− Қазақстан бүгінде цифрлық трансформация бағыты бойынша жүйелі әрі дәйекті қадамдар жасап жатыр. Цифрлық инфрақұрылым белсенді дамып келеді, мемлекеттік деректер платформалары қалыптастырылып жатыр, жасанды интеллект экожүйесіне қолдау көрсетілуде және білікті кадрлар даярлау жұмыстары жүргізіліп жатыр. Сонымен қатар негізгі басымдықтардың бірі − деректерді интеграциялау және заманауи технологияларды мемлекеттік басқару мен экономиканың нақты процестеріне енгізу.
− Қазақстан үшін жасанды интеллектіні дамыту елдің дамуына және жаһандық экономиканың трансформациясына қандай рөл атқара алады?
− Бүгінде жасанды интеллект өнімділікті арттырудың, тиімділік пен инновациялық дамудың негізгі драйверлерінің біріне айналып отыр. Қазақстан үшін бұл халықаралық аренадағы бәсекеге қабілеттілікті күшейтуге қосымша мүмкіндік береді. Ал жаһандық деңгейде жасанды интеллект экономиканың жедел трансформациясына және құн қалыптастырудың жаңа модельдеріне көшуге ықпал етеді.
− Қасым-Жомарт Тоқаев: «Бірыңғай мемлекеттік деректер жүйесінсіз жасанды интеллект тиімсіз болады», деп атап өтті. Мемлекет басшысының бұл ұстанымымен келісесіз бе?
− Мен Қасым-Жомарт Тоқаевтың бұл пікірін толық қолдаймын. Бірыңғай мемлекеттік деректер жүйесін қалыптастырмайынша, жасанды интеллектінің тиімді жұмысын қамтамасыз ету мүмкін емес. Себебі қабылданатын шешімдердің сапасы ақпараттың толықтығына, шынайылығына және қолжетімділігіне тікелей байланысты.
− Қасым-Жомарт Тоқаев экономиканы цифрландыру − уақыт талабы екенін айтты. Сіздің ойыңызша, цифрлық теңгені іске қосу бастамасының маңызы қандай?
− Экономиканы цифрландыру бүгінгі күні жай ғана тренд емес, объективті қажеттілікке айналды. Осы тұрғыдан алғанда цифрлық теңгені енгізу бастамасы − өте маңызды әрі уақытылы қадам. Бұл бюджет процестерінің ашықтығын арттыруға, транзакциялық шығындарды азайтуға және мемлекеттік қаражаттың мақсатты жұмсалуын бақылауды күшейтуге мүмкіндік береді.
− «Деректерді өңдеу орталықтарының алқабын» құру жобасы Қазақстанға қандай мүмкіндіктерге жол ашады?
− «Деректерді өңдеу орталықтарының алқабы» жобасы Қазақстан үшін стратегиялық маңызға ие. Бұл бастама цифрлық экономиканың берік негізін қалыптастырады. Жоба инвестициялар тартуға, бұлтты сервистерді дамытуға және жасанды интеллект пен үлкен деректер технологияларын дамытуға қажетті заманауи технологиялық инфрақұрылымды құруға мүмкіндік береді.
− Қазақстандық IT-компаниялардың әлеуетін қалай бағалайсыз? Бұл сала шетелдік инвесторлар үшін қаншалықты тартымды?
− Қазақстандық IT-компаниялардың әлеуетін жоғары деп бағалауға болады. Соңғы жылдары бұл сектор тұрақты өсім көрсетіп келеді және мамандардың құзыреттілігінің артуы, мемлекеттік қолдаудың кеңеюі мен қолайлы бизнес-ортаның қалыптасуының арқасында шетелдік инвесторлар үшін барған сайын тартымды болып келеді.
− Қазақстан хакерлік шабуылдардан қорғауға ерекше көңіл бөліп отыр. Сіздің ойыңызша, киберқауіпсіздік стандарттарын барлық ұлттық технологиялық шешімдердің архитектурасына енгізу қаншалықты маңызды? Сондай-ақ азаматтардың жеке деректерін қорғау мәселесінің Конституцияда бекітілуінің маңызы қандай?
− Қазіргі жағдайда киберқауіпсіздік стандарттарын енгізу барлық технологиялық шешімдердің міндетті элементі ретінде қарастырылуға тиіс. Жеке деректерді қорғау − цифрлық сервистерге деген сенімнің негізі әрі цифрлық экономиканың тұрақты және қауіпсіз дамуының маңызды шарты.
− Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, Қазақстан әлемнің түкпір-түкпірінен мамандар мен инвестиция тартуға арналған қолайлы орта қалыптастырып жатыр. Бұл туралы пікіріңіз қандай?
− Цифрлық экономиканы дамытуға арналған қолайлы ортаны қалыптастыру нақты нәтижелерін бере бастады. Қазақстан біртіндеп жоғары білікті мамандар мен инвестициялар тартатын орталыққа айналып келеді. Сондықтан экожүйені жүйелі түрде дамытып, білім беру, инфрақұрылым және реттеуші базаны жетілдіруге ерекше назар аудару маңызды.
− Бұған дейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанды «цифрлық хабқа» айналдыру міндетін қойған болатын. Бұл қаншалықты ауқымды мақсат және елдің оған жету мүмкіндігін қалай бағалайсыз?
− Қазақстанды толыққанды «цифрлық хабқа» айналдыру міндеті − өте ауқымды әрі амбициялы мақсат. Дегенмен оны жүзеге асыруға толық мүмкіндік бар. Елдің тиімді географиялық орналасуы, институционалдық қолдау және қарқынды дамып келе жатқан IT-секторы сияқты маңызды алғышарттары жеткілікті. Ең бастысы − жүргізіліп жатқан реформалардың жүйелілігі мен қарқынын сақтап қалу.