Президент бастамалары – ауқымды саяси реформаның заңды жалғасы

Демократия қағидаттарын орнықтыру бағыты

Үкімет басшысы демократия қағи­даттарын орнықтыру, идео­­логиялық тұтастықты қалып­тас­тыру мен мемле­кеттік басқарудың тиімділігін арттыру басты міндетке айналғанын алға тартты. Бұл бағыттар елдің заманауи сын-тегеуріндерге қарсы тұру қабілетін күшейтіп, ұлттық дамудың ұзақмерзімді бағытын айқындайды.

«Ұлттық құрылтайдың V оты­ры­сында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бұған дейінгі ауқымды саяси реформа­ларының жалғасы болып табы­ла­тын бастамаларын жария етті. Парламент пен қоғамдық инсти­тут­тардың рөлін күшейту туралы ұсы­ныстар саяси жүйемен қатар, азаматтар­дың мәдениетіне де демократиялық қағидаттарды біржолата орнықтыру үдерісі жүріп жатқанын білдіреді», деді О.Бектенов.

Премьер-министр Мемле­кет басшысы айқындаған идео­логиялық тұғырларға да ерекше тоқталды.

«Еліміздің заманауи сын-тегеуріндерге қарсы тұруына кепілдік беретін аса маңызды идео­ло­гиялық тұжырымдар айқын­далды. Бұлар – қоғамды ұйыстыру, отаншылдық, әділдік және «Заң мен Тәртіп» қағидаттарына деген мызғымас ұстаным. Ұлттық идеологиямыздың ажырамас бөлігіне айналған «Таза Қазақстан» да негізгі құндылықтардың қата­рында тұр», деді Үкімет басшысы.

Осы идеологиялық қағидалар Мем­лекет басшысы белгілеген реформа­лардың практикалық мазмұнын толық­тырады.

Премьер-министрдің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева Ұлттық құрылтайда айтылған Президент тапсырмаларын орындауға қатысты қабылданып жатқан шаралар туралы баяндады. Вице-премьер ең алдымен Мемлекет басшысы айқындап берген негізгі қағидаттар – «Заң және Тәртіп», «Адал азамат», «Таза Қазақстан» бастамалары бойынша жүйелі жұмыс­тар жалғасатынын айтты. Сондай-ақ мем­лекеттік рәміздерді, рухани-адам­гершілік, отбасы құндылықтарын наси­хаттауға арналған ақпараттық-түсіндіру жұмыстары күшейтіледі.

«Мәдениет және ақпарат министр­лігі заңды және жеке тұлғалар үшін мем­ле­кет­тік рәміздерді қолдану тәртібін ег­жей-тегжей реттеуге қатысты жұ­мыс­тарды жүргізеді. Сондай-ақ норматив­тік актілерге қажетті өзгерістер енгізіліп, көрнекі нұсқаулықтар дайындалады. Мемлекет басшысының тапсырмасы аясында мемлекеттік рәміздерге ерекше құрмет көрсете­тін азаматтарды қосымша ынталандыру шаралары әзірленеді»,  деді А.Балаева.

Энергетика министрі Ерлан Ақкен­женов Мемлекет басшы­сының көмір генерациясын дамыту жөніндегі ұлттық жобаны әзірлеу мен бекіту қажеттігі туралы айтқан тапсырмасын ведомство орындауға кіріскенін баяндады. Оның сөзінше бұл жоспарға шамамен 7,6 ГВт көмір генерациялау жобалары енгізілетін болады. Экологиялық заңнама талаптарын сақтай отырып, «таза көмір» технологиялар негізіндегі жаңа көмір генерациясының жобаларына ерекше назар аударылады.

«Президент жаңа кен орындарын іздеу есебінен табиғи газдың әлеуетін күшейтуді тапсырды. Газ саласының ұзақмерзімді ресурстық базасын нығайту мен елдің энергетикалық қауіп­сіздігін қамтамасыз ету мақсатында «QazaqGaz» ұлттық компания­сы­мен геологиялық барлау жұ­­мыстарының кешенді бағдарла­масын жүзеге асырып жатыр. Қазір шамамен 515 млрд текше метр газды алдын ала ресурстық бағалаумен жер қойнауының 14 учаскесінде жұмыс жүргізіліп келеді», деді Е.Ақкенженов.

Сонымен қатар Көлік министрі Нұрлан Сауранбаев сала жұмысы туралы баяндай келіп, теміржол инфра­құрылымы ауқымды дамып жатқанын айтты. Бүгінде Қызылжар – Мойынты, Дарбаза – Мақтаарал жаңа теміржол құры­лысы жалғасуда. Алтынкөл – Жетіген, Жезқазған – Сексеуіл учас­ке­лер жаңартылып жатыр. Нысан­дардың құрылысы биыл бітеді.

Ал Су ресурстары және иррига­ция министрі Нұржан Нұр­жігітов Солтүстік Арал теңі­зінің ауданын 34 км³-ге дейін, ал оның аумағын 4-5 жыл ішінде 3 913 шаршы шақырымға дейін жеткізу жоспар­ланғанын жеткізді. Сондай-ақ Жасан­ды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Ростислав Коняшкин «Дерек­терді өңдеу орталығының алқабы» жобасын жүзеге асыру бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы баяндады.

Саяси бастама мен нақты міндеттер

Ұлттық құрылтайда Мем­лекет бас­шысы Үкіметке және мем­лекеттік құры­лымдарға айқын әрі қатаң талаптар қойды. Премьер-министр барлық сала бойынша нақты нәтижеге жұмыс істеу керек екенін шегелеп айтты.

«Мемлекет басшысы әрбір жауапты лауазымды тұлғаға батыл әрі тосын инновациялық ше­шім­дер қабылдау қажеттігі тура­лы қатаң талап қойды. Бұл өмірдің барлық саласына қатысты. Әрбір министр мен әкімнен, әрбір сала мен өңірде көзге көрінетін нақты нәтижелер керек», деді О.Бектенов.

Бұл тапсырмаларды орындау үшін Үкімет пен өңірлерге бірқатар нақты міндеттер жүктелді. Атап айтқанда, біріншіден, жаңа Салық кодексі өзгер­мейтін қағи­да­лар жиынтығы ретінде қабыл­дан­бауға тиіс. Премьер-министр Серік Жұманғаринге бизнес қауымдастық пен азаматтардан түсетін ұсыныстарды жинап, сарапшылармен талдап, жүйелі ұсыныстар әзірлеуді тапсырды. Өңірлер бұл жұмысқа белсенді тартылуы қажет.

Екіншіден, цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамыту бағыты белгіленді. Президент елі­мізді жаһандық цифрлық эконо­миканың экожүйесіне енгізу мін­детін қойды. Жасанды интел­лект министрлігі «Digital Qazaqstan» бағдарламасында үздік тә­жі­рибелерді енгізіп, мемле­кет­тік функцияларды оңтайлан­дыруды қамтамасыз етуге тиіс. Бұл ретте Екібастұздағы дерек­тер­ді өңдеу орта­лықтары алқабын құру жобасы шұ­ғыл жүзеге асы­рылуы керек. Премьер-ми­нистр көзбояу­шы­лық­қа жол берілмей­тінін, нақты нәтиже талап етілетінін айтты.

Үшіншіден, энергетика саласында көмір генерациясы мен жаңа ЖЭО жобалары іске асы­рыл­мақшы. «Самұрық-Қазына» қорына Көкшетау, Семей мен Өскемен қалаларындағы ЖЭО құры­лысын келісім-шарттар арқы­лы бекітіп, сәуірде құрылысқа кірісу тапсырылды. 2-ші ГРЭС-ті ке­ңейту ерекше бақылауға алына­ды. Бұған қоса Курчатов пен Екібастұздағы жобалардың техни­ка­лық құжаттамасы аяқталуға тиіс. Энергетика министрлігі бір ай ішінде көмір генерациясын дамыту жөніндегі ұлттық жобаны Үкіметке енгізеді.

Мемлекет басшысы геология­лық барлау, көмірсутек кен орындарын игеру мен газ өңдеу зауыттарын уақтылы іске қосу міндетін қойды. Осыған байланысты мұнай мен газдың жаңа кен орындарын игеру жоспары ақпанға дейін дайын­далуға тиіс, ал газ өңдеу жобаларының кестесі ай сайын жеке бақылауда болады.

Төртіншіден, көлік саласы бойынша халықаралық әуе бағыт­тарын кеңейту, ұлттық карго-тасы­малдаушы қызметін дамыту, авиаотын бағасын реттеу мен әуежайлардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру ұсыныла­ды. Теміржол саласында биыл «Қызылжар – Мойынты», «Дарбаза – Мақтаарал», «Алтынкөл – Жеті­ген» мен «Жезқазған – Сексеуіл» жобалары аяқталуға тиіс.

Бесіншіден, ЕАЭО шеңберін­дегі жосықсыз бәсекелестікке қатыс­ты ша­ғымдар ескеріліп, отан­дық өндіру­шілер­ді қорғау тапсы­рылды. Сауда және интегра­ция министрлігі Ауыл шаруа­шылығы министрлігімен бірге екі апта ішінде экспортты ілгерілету мен өнімді нарыққа шығару бойынша жүйелі тәсіл ұсынуы қажет.

Алтыншы бағыт – Арал мәселе­лері. Су ресурстары министрлігі биылғы 30 маусымға дейін Сол­түстік Аралды сақтаудың екін­ші кезеңін дайындап, жыл соңына дейін қаржыландыруды, оның ішінде халықаралық көздер есебінен шешуге тиіс. Сондай-ақ БҰҰ аясында халықаралық су ұйымын құру жөніндегі бастама ілгерілетіледі. Қазақстанның су-энергетикалық ресурстары картасы да биыл әзірленеді. Президент ұлттық ғылыми әлеуеттің толық пайдаланылмай отырғанын сынға алып, ғылыммен нақты жұмыс жүргізуді тапсырды.

Министрліктер мен өңір әкімдік­теріне жүктелген міндет­тер ел экономи­ка­сының инф­ра­құры­лымдық, техноло­гия­лық және әлеу­меттік база­сын күшей­туге бағыт­талған. Әсіресе энергетика, көлік және цифр­лық инфрақұ­рылым сала­ларын­дағы жобалар жаһандық нарық­­пен ықпалдасу үшін қажет. Сарап­шылар бұл бағыттардың елдің ұзақ­мерзімді экономика­лық дербестігін қам­та­масыз ететі­нін айтады. Себебі өңдеу саласы, транзиттік әлеует және цифр­лық қауіпсіздік XXI ғасырдағы басты бәсеке­лік фактордың біріне айналған. 

Идеологиялық құндылық пен қоғамдық қауіпсіздік

Жетінші бағыт – «Заң және Тәртіп». Құрылтайда бұл қағидат­тың өзектілігі ерекше аталды. Ішкі істер министрлігіне ақпан айына дейін алаяқтықтың әлеу­меттік, экономикалық және цифрлық түрлерін анықтау, жолын кесу мен ашу бойынша жүйелі шаралар ұсыну тапсырылды. Имми­грациялық алаяқтық пен шетел азаматтарының заңсыз тұруын заңдастыру арналарына тосқауыл қою бағыты да енгізілді. Премьер-министр заң үстемдігі мен жазаның бұлтартпаc қағидатын сақтау барлық деңгейде тұрақты жүргізілуге тиіс екенін айтты.

Сегізінші бағыт – дәстүрлі құндылық­тар, отбасы институты мен мемлекеттік рәміз­дер. Президент зиянды контент пен ерсі қылықтарды насихаттауға жол бермеу, неке мен отбасын нығайту мінде­тін қойды. Әділет министрлігі тиісті актілер­ге талдау жүргізеді. Мәдениет министр­лігі мемлекеттік рәміздерді пайдалану жүйесін жетілдіруге кіріседі. Бұған қоса Алматы, Ақтөбе, Қызылорда мен Абай об­лыстарында театр құрылысы қаржы­лан­дырылады, ал Алматыдағы театрлар реконструкциясы жыл соңына дейін аяқ­тал­мақшы. Биыл еліміздің бірқатар нысандары мен Абайдың «Қара сөздерін» ЮНЕСКО тізіміне енгізу рәсімі басталады.

Бұл бағытта идеологиялық сая­саттың мәдени кодпен тығыз бай­ланыста іске асады. Дәстүрлі құн­ды­лықтарды сақтай отырып модер­низациялану – көптеген мем­­лекет үшін өзекті мәселе. Ел­імізде бұл үрдіс отбасылық инс­ти­тутты нығайту, зиянды ақпа­рат­тық ағындарға тосқауыл қою, ұлт мұрасын халықаралық деңгей­де танымал ету сияқты тетіктер ар­қы­лы жүзеге асып отыр. ЮНЕСКО тізі­міне ұлттық нысандарды енгізу де осы жұмыс­тың бір бөлігі саналады.

Тоғызыншы бағыт – білім беру саласы. Президент білімді қар­жыландыру тетігін шұғыл реформалауды тапсырды. Жекеменшік элиталық мектептерді мемлекеттік қаржыландыру тоқтаты­лады, ал қаражат тек өңірлердегі оқушы орны тапшылығын жоятын мектептерге бағытталмақшы. Жекеменшік оқу орындарына лицензиядан кейінгі бақылау жүргізіліп, нәтижесі баяндалады.

Оныншы бағыт – медицина саласы. Әлеуметтік медициналық сақ­тан­д­ыру қоры Қаржы министр­лігі­не беріледі, тексерулер басталды, кінә­лілер жауапқа тартылады. Қор­дың ақпараттық жүйесі 1 шіл­­деге дейін Денсаулық сақтау ми­­нистр­­лігі жүйесіне интеграция­ла­на­ды. Бұл қаржыны ашық әрі тиім­ді пайдалануға мүмкіндік береді.

«Мемлекет басшысының бар­лық тапсырмасы елімізді ауқым­ды жаң­ғыртудың бірыңғай ұзақ­мерзімді стратегиясымен үнде­сіп жатыр. Оларды жүзеге асы­ру барлық құрылымның нақты әрі үйлесімді жұмысына бай­ланысты. Әрбір басшы дербес жауапты болады. Президент тапсырмаларының орындалуын тікелей өзім бақылауға аламын», деп түйіндеді Премьер-министр.