Бұлай деуге себеп, осы күндері ауыл-елдердегі, үлкен қалалардың маңындағы малмен айналысатын, нақтылай түссек, жұртты етпен қамтамасыз етіп отырған қожалықтардың қора-қопсыларының төңірегінен үйіліп жатқан жылқы, сиыр, қой, ешкі терілерін көресің. Домалап жатқан бастар да баршылық. Қожалық иелерінен бұл туралы сұрасаң «Алушы жоқ», дейді. Келмеске кеткен кеңес дәуірінде қыстау мен жайлауды, көктеу мен күздеуді, ауыл-ауылды, көше-көшені аралап жүріп, жүн-жұрқа мен тері-терсек алатындар мықты тұратын еді. Өйткені, әлгі өнімдерге сұраныс бар. Қаржы қарастырылған. Ұтымды ұйымдастырылған. Асыл ешкінің жүні алтынмен пара-пар болатын. Әдемілеп үйтіп, қауындай етіп жуған қойдың басы − ол кезде дүкендердің мұздатқышында толып тұратын. Оның қызығын көп жағдайда студенттер көруші еді.
Ал, қазіргі үйіліп жатқан әлгі аста-төк байлықты қашан қажетімізге жаратар екенбіз? Егер оны ақаусыз, нақты тірлікте орындай алсақ: шетелдің әлем-жәлем жасандысынан құтылып, өзіміздің табиғи өнімімізді иығымызға ілер едік. Бір замандары Түркия еліне бас сауғалап барған қандастарымыз, қазіргідей керемет технология жоқ кездің өзінде былғары өндірумен абыройларын асырғаны мәлім. Олардың ұрпағы атажұртта баршылық. Келістіре алсақ, тері затына қай заманда да сұраныс сиремейді. Қоспасыз, қойыртпақсыз табиғи дүние ғой!
Осы бір түйткіл көкейден кетер емес. Бұл жайлы қожалық иелерімен сөйлессек, «Біз көп жағдайда ет өндіріп қана отырмыз. Ал, малдың өзге өнімдері ешкімге керексіз болып тұр. Шіркін, байтағымыздағы басынан бастап қара тұяғына дейінгі төрт түліктің «байлығын» толық игерсек, бұйымымыз пұл болып, дәулетіміз артып, сәулетіміз көз тартар еді. Қара тұяқтан «өнетін» түймеміз де табиғи болып шығары хақ. Осыны тиісті орындар ескеріп, жете мән берсе ұтылмас едік. Қожалықтардың қауқары көбейіп, қарымы артар еді. Бәсекелестік өрістеп, шарықтаған баға төмендер еді», дейді. Жөн сөз.
Тағы бір қожалықта еңбек етіп жүрген азаматпен тілдескенімізде, билік тармағының бір өкілі базарға апарған қой етін алушыға серейген күйде бұзбай беру керектігін, бұл заңда бекітілгенін айтыпты. Ол өзінің мұндай талапты естімегенін, кейбір азаматтар бұзып беруді сұрайтынын алға тартыпты. «Қазақ ет бұзған кезде әр мүшенің орнын білумен бірге, адам ағзасына зиянын тигізетін бездерді алып тастап отырған. Мұны бүгінгі жастар, кейбір үлкендердің өзі біле бермейді. Біз көп жағдайда ет алушыларға осыны ескерткенде олар, бұзып беруімізді өтінеді. Тіпті, соны біліп алсақ деген ниет танытушылар да аз кездеспейді», деген ол, кейбір белсенділер түсіндірудің орнына дікеңдейтініне, заңды аяқастынан талап ететініне өкініш білдірді. «Әрине, заң талабына қарсылығымыз жоқ. Білсек орындау міндетіміз. Ол бізге жетпей жатады. Осы жағын да ескерсе», деген тілегін алға тартты.
Иә, қазақ даласындағы төрт түліктің еті ғана емес, өзге де өнімдері ұлт байлығы екені сөзсіз. Дегенмен, осы байлықты ұқсата алмай келе жатқанымыз рас. Бұл істе өткеннің тәжірибесін зерттей келе, зейін қойып, игілікке жаратсақ, еңбек адамдарының ауқаты артуымен бірге, халыққа да тиімді болар еді. Тері мен жүннен жасалған дүниелер, өзге де заттар басқалардың қызығушылығын тудыратынына еш күмәніміз жоқ . Тері мен жүннен жасалған ұлттық құндылықтар қаншама? Киім үлгілері, үй жасаулары, ең аяғы мұражайларда тұрған мүйіз насыбай шақшалардың өзі неге тұрады? Жаһандану дәуірінде ұлтқа тән нәрсенің үлкен-кішісі болмаса керек. Қазақтың қазақ екенін көрсететін осы бір істің қазіргі барын місе тұтып отыра бермей, елдік тұрғыда мал өнімдерін жүйелі өндіру ауқымды жұмысын кешеуілдете бермей қолға алсақ, ұлтымыз ұтылмас еді, жұртымыз жұтаңдықтан құтылар еді.
Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»