Руханият • 28 Маусым, 2019
Сұлтан Раев: Азия әдебиетінің алтын дәуірі келе жатыр
Қазақ оқырманы мен көрермені үшін Сұлтан Раев есімі «Меккеге қарай ұзақ жол» әфсанасы арқылы жақсы таныс. Қырғыз қаламгерінің аталған туындысы бірнеше жылдан бері театр сахналарында үздіксіз қойылып, талай көрерменнің ыстық қошеметін еншілеп келеді. Енді, міне, қазақ оқырманына «Жанжаза» романы арқылы жазушылық әлемінің де есігін айқара ашып берген суреткер сәті түскен сұхбатымызда шығармашылық шеберханасының қыр-сыры мен қоғамдық ойларын ортаға салды.
Руханият • 28 Маусым, 2019
Жасандылықтан аулақ болған абзал
Мақұлданған емле ережелерінің төрт тармағына тиесілі ұсыныспен шектелмекпін. Олай болса, 11-тармақтың (Сөздер бірыңғай жуан не жіңішке үндесіммен жазылады: azamat, yntymaq, bosaǵa, turmys; ásem, memleket, izet, úmit, sóılem.) ескертуіндегі: «Кейбір кірме сөздерде үндесім сақталмай жазылады: quzіret, qudіret, muǵalim, qyzmet, qoshemet, aqіret, qasıet, qadir, kitap, taýqіmet, qazіret» деген ережеге мынадай ұсынысым бар: - құзыр мен құдырдың төркіні бір. Сондай-ақ ақыр, қазыр қош, қадыр сөздері – жуан буынды сөздер. Мұғалім деп жазып жүрген арабтекті сөзді морфемаға жіктесек, мұғалым болып шығады. Кітап сөзі кезінде китаб деген араб сөзін бұзбау ниетінен шыққан, қазақшасы кітәп болады, соңғы буында «ә» келетін сөздер (кінә, куә) сияқты қолданылады. Сондықтан бұларға ереже үндестікке бағынбайтын қосымша жалғануы ретінде тағайындалуы қажет. Сонда бұл сөздер құзырет, құдырет, қошамет, мұғалым, ақырет, қадыр, кітәп, тауқымет, қасырет болып жазылмақ.
Руханият • 28 Маусым, 2019
Қазақ хандығының тарихында ел билеген хандар көп болса да есімдері отандық тарихта алтын әріппен жазылуға лайықтылары санаулы ғана. Тарих олардың есімдерін халқына сіңірген еңбектеріне қарай бағалап, бүгінге дейін жеткізіп отыр. Керей мен Жәнібек хандар, Қасым хан, Хақназар хан, Тәуекел хан, Тәуке хан секілді Есім ханның есімі де жазба дерек мәліметтері мен ауыз әдебиетінің материалдары арқылы ел тарихында сақталған. Зерттеушілердің міндеті олардың ел тарихындағы алар орны мен атқарған рөлін анықтап, ел жадында мәңгі қалдыру болып табылады. Осыған орай, біз бұл мақаламызда 1598-1628 жылдары қазақ тағын иеленген Есім ханның тарихи тұлғалық болмысы мен тарихи рөлін қарастырмақшымыз.
Қазақстан • 28 Маусым, 2019
Құттықтауларда – ізгі тілектер
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан Республикасының Президенті болып сайлануына орай құттықтау хаттар мен жеделхаттар келіп түсуде, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.
Руханият • 28 Маусым, 2019
«Ер қанаты – ат» деген сөз қазақта ежелден бар. Жылқы түлігін қасиетті жеті қазынаның біріне балап, ғасыр қойнауынан жақұт болып жеткен жырларда, дәуір жүгін арқалаған дастандарда азаматы мен қазанаты қоса суреттеліп отырған. Дала данышпаны хакім Абайдың да жылқыға деген көзқарасы ерекше болған. Біз мұны ақынның шығармалары мен замандастарының естеліктері арқылы білеміз. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласында қазақ халқының атқа міну мәдениетін: «Ат үстінде жүрген көшпенділер тақымына басқан сәйгүлігіне неғұрлым еркін мініп жүруі үшін биік ер-тұрман мен үзеңгіні ойлап тапты. Бұл жаңалық салт атты адамның ат үстінде қаққан қазықтай мығым отыруына, сонымен бірге шауып бара жатып қолындағы қаруын еш қиындықсыз және неғұрлым тиімді қолдануына мүмкіндік берді» деп айрықша тоқталғаны белгілі.
