Редакция таңдауы
Долда Кенешұлы: Халқымның байлығы – ұлттың рухани мұрасында
Қазақ диаспорасы қоныстанған алыс-жақын шетелдерде әлі де әдеби ортаға онша таныс емес мәдени мұралар баршылық. Мысалы, Қытай елінде туып-өсіп, сол елдегі қазақтардың ауыз әдебиеті үлгілерін және байырғы домбыра және сыбызғы күйлерін жинаумен айналысқан Долда Кенешұлы деген ағамыз бар. Бұл кісі қыруар байлық: 100-ге жуық қисса-дастан, 50-дің үстінде араб, парсы, шағатай тілдерінде жазылған қолжазба, көне кітаптар, ондаған мың шумақ өлең-жыр, халық ән-күйлері, мақал-мәтел, аңыз-әңгімелерді қолтықтап 2005 жылы атамекенге көшіп келді. Келе сала қолындағы құнды мұраларды ұлтжанды азаматтарға көрсетті. Нәтижесінде, қолындағы мол қазынаның бір бөлігі, яғни 128 сыбызғы және 300-ге тарта домбыра күйлері, 400-дей халық әні үлгілері, жазушы Ұлықбек Есдәулет, сазгер Айтқали Жайымов, домбырашы Біләл Ысқақ, сыбызғышы Еділ Құсайыновтардың атсалысуымен 2007 жылы жеке-жеке кітап болып, «Атамұра» баспа өндірісінде басылып шықты. Қазақ еліне оралған соң да мұра жинаушының еңбегі бағаланып «Достық» орденімен марапатталды. Қазіргі таңда сексеннің сеңгіріне шыққан ақсақалға елордада жолығып, әңгімелескен едік.
10 Қазан, 2022
Қарашекпендінің қазақ жерін отарлауы
ХІХ ғасырдың басында Ресейде егіндікке жарайтын 140 млн десятина жер болды. Соның 70 миллионын 30 мың помещик өзара иеленіп алды. Ал қалған 30 млн десятина жер ондаған млн мұжық-шаруаға жетпеді. Мұжықтар бұған наразылық танытып, помещиктерді өлтіріп, бүлік көтеруге дейін барды. Ресей үкіметі бұдан құтылатын жалғыз жол қазақтың жерін тартып алып, орыс шаруаларына бөліп беріп, қоныстандыру деп тапты.
10 Қазан, 2022
Әрбір талантты жазушының «ә» дегеннен әдебиетке келгенде оқырманды жалт қаратып, есімін әйгілеп, қолтаңбасын танытқан бірегей шығармасы болады. Көрнекті жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Дүкенбай Досжанның (1942-2013) дәл сондай төлбасы туындысы – «Жібек жолы» романы. Қабырғалы қаламгер бұл романды 27 жасында жазып, ол 1973 жылы «Жазушы» баспасынан 60 мың таралыммен жарық көрген. Сондай-ақ 1983 жылы «Дружба народов» журналының қосымша жазылымы жүйесінде 300 мың данамен басылып, іле-шала шығарма мадияр, украин, неміс, түрік, моңғол, пұштын тілдеріне аударылған. Тарихи туынды туралы сол кезде тәжік Зұлфықаров, әзербайжан Анар, қырғыз Қасымбеков, армян Грант Матевосян, молдаван Ион Друцэ, орыс Иван Уханов секілді белгілі жазушылар жылы лебізін білдіріпті.
10 Қазан, 2022
Қазақ әдебиетінде көкпар тақырыбына арналған шығармалар аз емес. Прозада да, поэзияда да баршылық. Біздің елде, сонымен қатар түркітектес халықтар арасында кең тараған ойынның түрі (ойыны осылғырдың ойыны мұндай болғанда, шындағаны қандай болмақ сонда?). Біздіңше, ойынның да, спорттың да атасы осы көкпар. Жігіттің жігіті, ердің ері тартады мұны. Тіпті маңайлай алмайтындарды да көргенбіз. Қазақ даласында екі мың, мүмкін үш-төрт мың жылдан бері бүгінге жалғасқан жорықалды «майдан» дерсіз. Оны да көзімен көрген немесе доданың ішіне кірген біледі.
10 Қазан, 2022
Сіздің ауылда шаң көшеде сұр есегін томпылдатып пошта таситын кішкентай күстана момын жан бар ма? Жоқ қой. Ергежейлілер әр ауылда бола бермейді – олар сандаған ғасырдың бір мезетінде сонау аңыз-әпсанаға толы белгісіз мекеннен тағдырдың тосыннан соққан желімен ғана келеді. Шынында, біз өмірімізде тура мағынасындағы кішкентай адамдарды көрмедік. Біз білетін ергежейлілер сол ертегілер мен мультфильмдердегі кейіпкерлер. Онда да сыртқы келбетін танығанымыз болмаса, жан дүниесіне бойламадық, жүрек сырын тыңдамадық, ішкі күйін сезінбедік. Біз «көрген», таныған, бауыр басқан, таңғалған, жақсы көрген, жан ашыған Далабайдың осы дүниедегі жалғыз досы, ергежейлі – жазушы Дүкенбай Досжанның Яғымусы еді (алдағы сөз қаламгердің «Ергежейлі» әңгімесі туралы).
10 Қазан, 2022
Әдебиетімізде «Көшпенділер» және «Алтын Орда» атты трилогияларымен тарихи тақырыпқа алғаш түрен салып, тұтас бір мектеп қалыптастырған Ілияс Есенберлиннің орны бөлек. Ақмола облысындағы Атбасар қаласында көрнекті жазушы атындағы әдеби музей жұмыс істейді, онда айтулы тұлғаның өзі тұтынған біраз жеке заттары сақталған. Соның ішінен қаламгердің ұнатып, үнемі киіп жүрген плащына тоқталсақ дейміз.
10 Қазан, 2022
Ежелгі ғұндар мәдениетіне тән аса құнды артефактілердің ұйық мекені – ежелгі Өтүкен қойнауы немесе қазіргі моңғол үстірті. Мысалы, Ноин-ула қорғанынан табылған жәдігерлер ХХ ғасырдың теңдессіз мұрасы саналса, өткен жылдары Моңғолияның Арықанғай аймағы территориясында орналасқан «Гол-мод» қорған-обасына жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары кезінде тағы да аса құнды дүниелер табылды.
10 Қазан, 2022
Экономика бойынша Нобель сыйлығы АҚШ-тың үш ғалымына берілді
Экономика бойынша Нобель сыйлығы үш америкалық ғалым - Брукингс институтының профессоры Бен Бернанкке, Чикаго университетінің Дуглас Даймондқа және Сент-Люис университетінің Филип Дибвигке банк саласын және қаржылық дағдарыстардың себептері мен салдарын зерттегені үшін берілді, деп хабарлайды Egemen.kz BBC-ге сілтеме жасап.
10 Қазан, 2022
Қазақстанда балалар арасында індет жұқтыру жағдайлары азайды
Денсаулық сақтау министрі Ажар Ғиният Мәжілісте өткен баспасөз мәслихатында елімізде балалар арасында коронавирус жұқтыру жағдайлары азайып бара жатқанын хабарлады, деп жазады Egemen.kz.
10 Қазан, 2022
Ауыл тұрғындары қалалықтарға қарағанда ұзағырақ өмір сүреді - ДСМ
Қазақстандағы ауыл тұрғындарының өмір сүру ұзақтығы қала тұрғындарына қарағанда тұрақты түрде жоғары. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрі Ажар Ғиният айтты, деп хабарлайды Egemen.kz.
10 Қазан, 2022
Алматы облысына алғашқы қар түсті
Алматы облысындағы күре жолдың бойында қар жауды, деп хабарлайды Egemen.kz «ҚазАвтоЖол» баспасөз қызметіне сілтеме жасап.
10 Қазан, 2022
Зүлфия Чиншанло Азия чемпионатында алтын медаль еншіледі
Қазақстандық спортшы Зульфия Чиншанло Бахрейнде ауыр атлетикадан өткен Азия чемпионатында алтын медаль иеленді, деп хабарлайды Egemen.kz olympic.kz-ке сілтеме жасап.
10 Қазан, 2022
Мүгедектік тобын белгілеу үшін медициналық-әлеуметтік сараптама жүргізудің сырттай форматы бойынша қанатқақты жобаны іске асыру аясында 2022 жылғы 1 қазанындағы жағдай бойынша Қазақстанның барлық өңірінен 39,3 мың өтінім қаралды.
10 Қазан, 2022
АҚШ санкциясына ұшыраған «Сбербанктің» еліміздегі «Сбербанк Қазақстан» еншілес банкін таяуда «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі сатып алған еді. Ресейлік банктің мемлекет есебінен күн көріп отырған квазимемлекеттік сектордағы ұлттық компания еншісіне өтуі көптеген сұрақ туғызды. Осы орайда негізгі сауалдарымызды «Бәйтерек» холдингіне жолдаған едік.
10 Қазан, 2022
Прагада өткен Еуропалық одақ басшыларының саммиті аяқталды. Жиын барысында бірқатар мәселе талқыланды. Жалпы алғанда, қарт құрлықтың өкілдері маңызды келісімдерге қол жеткізді. Алайда, энергетика, соның ішінде газ бағасын арзандатуға келгенде ортақ мәмілеге келе алған жоқ. Осылайша, қыста Еуропаны қалай жылыту мәселесі басы ашық күйінде қалды.
10 Қазан, 2022
Түрлі оқиғаларға толы 2022 жыл Қазақстан тарихындағы бетбұрысты белеске айналды. Билік құрылымында үлкен өзгерістер жүзеге асты. Конституциялық қайта құру билікті демократияландыруға және оны монополияландырудан бас тартуға бағытталды.
10 Қазан, 2022
Таяуда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Абай облысына сапары кезінде өңірдің жер қойнауы бұрынғы Семей полигонының салдарынан жылдар бойы игерілмегеніне тоқталып, жауапты ведомстволарға облыс аумағында ауқымды геологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізуді тапсырды.
09 Қазан, 2022
Дзюдодан Ташкентте өтіп жатқан әлем чемпионаты бел ортадан асты. Әзірге «Қазақстан құрамасы табысты өнер көрсетіп жатыр» деп айтуға барлық негіз бар. Өйткені жарыстың алғашқы күні қоржынымызға қос жүлде түсті. Оны аса жеңіл салмақтағы Әбиба Әбужақынова мен Елдос Сметов жеңіп алды.
09 Қазан, 2022
Азаматтық қоғам рөлі талқыланды
Елордада «Саяси реформаларды жүзеге асырудағы азаматтық қоғам институттарының рөлі» атты дөңгелек үстел өтті. Дөңгелек үстелдің жұмысына Ақпарат және қоғамдық даму министрі Дархан Қыдырәлі, мемлекеттік органдар, ЖОО мен еліміздің әр өңірінен келген үкіметтік емес ұйым өкілдері қатысты.
09 Қазан, 2022
«Talqylau» тақырыбы – халықтық коалиция
«Amanat» партиясының Орталық аппаратында «Talqylau» диалог алаңының кезекті отырысы өтті. Бұл жолғы сараптамалық талқылаудың тақырыбы – «Қасым-Жомарт Тоқаевты қолдау жөніндегі халықтық коалиция».
09 Қазан, 2022
